Henk Rijkers

"De boodschap van lijst 12 is er maar één, maar die is dan ook glashelder", zegt Paul van Buitenen. "Er gaat verschrikkelijk veel geld verloren in Europa. Er is een enorm gebrek aan scheiding der machten. Ook al weten we - neem de zaak Spijkers als voorbeeld - dat het daaraan ook in Nederland schort, toch kun je hier je klachten kenbaar maken, in beroep gaan of procedures volgen. Dat heb je in 'Europa' niet. Je hebt er geen Openbaar Ministerie (OM), geen parlement met voldoende bevoegdheden. Ook is er geen echt onafhankelijke Rekenkamer zoals je die in Nederland hebt. De EU is één grote politieke spons van belangenverstrengeling. Geen ongelukje, maar een diep geworteld structureel probleem. En wat verdwijnt, zijn geen kleine percentages, maar de bulk van het geld."

Foto: KN

Paul van Buitenen, lijsttrekker van Europa Transparant: "In 1996 ben ik opnieuw tot geloof gekomen. Ook in de Europese instellingen heb je kleine gebedsgroepen waarin je alle christenen samen ziet bidden. Ook voor mij, en dat betekent een formidabele steun."

Partijbelang
Aldus Paul van Buitenen, lijsttrekker van 'Europa Transparant', een uitgesproken voorbeeld van een partij met één punt: de reusachtige corruptie binnen de EU aanpakken. We spreken de vermaarde klokkenluider op het partijkantoortje in Rotterdam. Ooit liet hij de Europese Commissie (EC) struikelen door de vriendjespolitiek aan de kaak te stellen.

'Ik heb keihard bewijs dat er gesjoemeld is'

De huidige EC is doodsbenauwd dat Van Buitenen dat nog eens gaat doen, maar dan als europarlementariër. "Toen ik liet doorschemeren dat ik overwoog me kandidaat te stellen, heeft de Commissie in het geheim mijn kansen laten peilen. Daar kwam uit dat ik waarschijnlijk gekozen zou worden, met stemmen vanuit heel het politieke spectrum. Toen werd ik opeens een stuk serieuzer genomen." Maar ook het Europees parlement pakt de corruptie niet aan. "Als je in een politieke partij zit, weegt het partijbelang veel te veel door. Vroeger waren de Groenen bijvoorbeeld nog een kritische partij, maar sinds ze in 1999 een groene commissaris hebben, hebben ze zich volledig verkocht. In mijn nieuwe boek geef ik een voorbeeld waarin Gert Pöttering, voorzitter van de Duitse christen-democraten, veel kritischer is op de Commissie dan Daniel Cohn-Bendit, ex-revolutionair en verdacht van verbindingen met de Rote Armee Fraktion, die altijd overal een grote mond heeft, maar nu de Commissie het voordeel van de twijfel gunt, omdat anders zijn Commissaris het moeilijk krijgt."

De nek omgedraaid
De politiek corrumpeert alles, stelt Van Buitenen. "Aan de basis van de Europese Rekenkamer worden goede rapporten geschreven met harde bevindingen, maar naarmate het rapport stijgt in de hiërarchie, wordt het afgevlakt of verdwijnt het in de la. De leden van de Europese Rekenkamer namens de verschillende landen zijn vrijwel nooit registeraccountants of anderszins deskundigen, maar gewoon politici. Bij Fabra Vallés, de voorzitter van de Rekenkamer, zie je dat het duidelijkst: gewoon een volbloed politicus die al heel wat rapporten de nek omgedraaid heeft. Zo is het op meer terreinen. Kijk eens naar de Nederlandse vertegenwoordiger in het Hof van Justitie. Dat is een ex-secretaris-generaal van Wim Kok, Ad Geelhoed. Een man die bij uitstek weet hoe procedures werken, hoe je met ambtenaren om moet gaan, maar als jij als Europees ambtenaartje je gelijk wil halen bij de hoogste Europese rechtsinstantie, kom je wel meteen bij die kerel uit: het verlengstuk van het apparaat waar je tegen knokt."

Gesjoemel
Kijk naar de anti-fraudedienst OLAF, het zwakke equivalent van wat een Europees OM zou moeten zijn. Op papier onafhankelijk, maar in de praktijk zitten ze in een gebouw van de EC, gebruiken ze het computernetwerk van de EC, zijn de opsporingsambtenaren voor hun promotie en carrièreplanning afhankelijk van de Dienst Personeelszaken van de EC. Als er hoge mensen benoemd moeten worden zitten er in het benoemingsadviescomité ook weer twee vertegenwoordigers van de EC. Dus OLAF is gewoon niet onafhankelijk." De gevolgen blijven niet uit. "De Europese Rekenkamer heeft altijd gezegd dat vijf á zes procent van het budget opgaat aan 'onregelmatigheden'. Het totale budget bedraagt 100 miljard euro, dus dan hebben we het al over vijf a zes miljard euro. Mijn gefundeerde schatting is dat het in feite om een derde van het budget gaat."

Strijkstok
"Een mooi voorbeeld is het Leonardo da Vinci beroepsopleidingenprogramma. Daar heb ik keihard bewijs dat er gesjoemeld is. Ik heb zelfs de hand weten te leggen op interne correspondentie waarin de diensten zelf stellen dat ze problemen kunnen verwachten. Een ander voorbeeld is Eurostat, het directoraat-generaal voor de Statistiek. Daar is gebleken dat bij een derde van alle financiële transacties iets loos is. Dan heb je het dus alleen nog maar over wat opgemerkt is. Als je verder nog nagaat hoeveel van de miljarden voor Oost-Europa aan de strijkstok blijven hangen, dan dienen die subsidies meer om de locale gevestigde orde in het zadel te houden dan om zwakke bevolkingsgroepen te helpen. De klachten daarover bereiken de Europese Commissie, maar die gaat met open ogen door."

Melkert
"44 procent van alle betaalorganen in Landbouw - en dan heb je het over de helft van het budget - kan geen accountantsverklaring krijgen. De problemen met de Europese structuurfondsen blijven gewoon doorbestaan, hoewel de interne controlediensten van de EC en de Rekenkamer alarm slaan. Toch blijven de lidstaten weigeren zich te verantwoorden. De EC zou dat geld dus moeten bevriezen of terugvorderen, maar politiek is het beter dat het doorstroomt. Als je al die aanwijzingen bij elkaar neemt, kom je tot de slotsom dat het wel eens om eenderde van het totale budget zou kunnen gaan. Overigens zit daar ook de affaire Melkert bij, die nooit goed is uitgezocht. Die vent denkt nu wel hoog en droog bij de Wereldbank te zitten, maar nog altijd staat het op mijn verlanglijstje die kwestie nog eens boven water te krijgen."

Geloof
Van Buitenen weet zich gedragen door het gebed van velen: "Het geloof betekent alles voor me. Ik ben van origine een katholieke Bredanaar, maar zoals bij zoveel mensen was dat heel passief.

'Subsidies dienen meer om de locale gevestigde orde in het zadel te houden dan om zwakke bevolkingsgroepen te helpen'

In 1996 ben ik opnieuw tot geloof gekomen. In Breda ben ik bij een evangelische kerk gegaan. Als je op evangelische golflengte komt, vallen de kerkgrenzen weg. Ook in de Europese instellingen heb je kleine gebedsgroepen waarin je alle christenen samen ziet bidden. Ook voor mij, en dat betekent een formidabele steun." Van Buitenen gelooft nog steeds in 'Europa', maar vreest het ergste als dat zich niet bekeert. "Als wij geld naar Brussel blijven schuiven en bevoegdheden blijven overhevelen, zonder dat daar democratische controle tegenover staat of een fatsoenlijke scheiding der machten, dreigen wij af te glijden naar een elite die door lobby's, geheime netwerken en loges zoveel ondoorzichtige macht heeft, dat je kunt spreken een semi-totalitaire machtsstructuur."

Paul van Buitenen, In de loopgraven van Brussel. Uitg. Ten Have, pp. 271, pb., ISBN 9025954227