Door: Martin Schenkels in LEF van oktober 1996 In dit artikel wil ik ingaan op twee onderwerpen waar behoorlijke verwarring over bestaat. Maar allereerst: Wie ben ik. Ik ben iemand die zich al vijfentwintig jaar met de politiek bezighoudt en ik ben nu 51. Afkomstig uit de procesindustrie ben ik alles hij elkaar al meer dan tien jaar werkloos. Mijn WW-uitkering is stopgezet wegens het bereiken van de maximale uitkeringsduur. Mijn kansen op een normale vaste haan zijn nagenoeg nihil. Uitzendbureaus doen niets voor me. Vanaf 1977 heb ik 'gelopen' hij het Arbeidsbureau en het GAK. Van 1977 tot oktober 1992 heb ik vele tientallen tijdelijke baantjes gehad, zowel hij uitzendbureaus als daarbuiten werkte al flexibel toen het begrip nog niet bestond. Door mijn situatie heb ik een grondige studie gemaakt van de werkgelegenheidsproblematiek. De overheid, vooral hij monde van Minister Melkert, strooit enthousiaste verhalen over de honderd duizend banen die erbij komen, maar het aantal werklozen in totaal (WW-, WAO- en bijstandsontvangers) neemt vrijwel niet af. De OESO verwacht ook dat het aantal werklozen - baanlozen is een beter woord - de komende jaren niet zal dalen. Ik geloof de mooie verhalen van de overheid niet meer; vooral omdat ik in de kranten berichten blijf lezen van bedrijven die sluiten of afslanken en van administratieve organisaties zoals banken, verzekeringsbedrijven, de KPN, en van semi-overheidsinstellingen zoals de KEMA, TNO, hogescholen en universiteiten die de komende jaren bij elkaar tienduizenden mensen verwachten te ontslaan. Wat verstaat de overheid onder een baan? Het CBS noemt een commerciële activiteit voor twaalf uur per week al een baan. Dus zes dagen per week morgens de krant bezorgen en 's zaterdags hij Albert Heijn vakken vullen is volgens het CBS al een baan. Tsja, op die manier kunnen er wel honderdduizend 'banen' bijkomen. Maar wat verstaat een gewone burger onder een baan? Dat is: een VASTE baan loondienst voor circa zesendertig uur per week, waar men genoeg verdient om een GEZIN te onderhouden, waar snipperdagen en vakantiedagen worden doorbetaald en waar ziekte wordt doorbetaald. De rest is geen baan, maar werk. Dat is een héél verschil! De flexibilisering, wat is dat? Ik versta daaronder: het omzetten van vaste banen in tijdelijke baantjes, deeltijdwerk, uitzendwerk, urencontracten, seizoenwerk en 'dagjesmensen'. Er zullen vast nog wel meer vormen zijn. Waar het op neer komt is dat vast werk verdwijnt en allerlei vormen van los werk verschijnen, waaronder het bedienen van nog meer machines, apparaten en robots door één persoon. De hoeveelheid mensenwerk neemt af, maar statistisch gezien neemt het aantal baantjes toe. Bijvoorbeeld: een vaste baan van twaalf maanden wordt vervangen door drie tijdelijke baantjes. Een 'winst' van twee banen toch? En in de zomermaanden en in de Kerst-Nieuwjaarsperiode hoeft er niemand te worden doorbetaald en een betaalde vakantie is verleden tijd. De hoofdoorzaak van de flexibilisering is de wereldwijde concurrentiedwang waardoor werkgevers in de kosten moeten snijden. Voor alle bedrijven waar loonkosten een substantieel deel van de totale bedrijfskosten uitmaken, is snijden in het vaste personeelsbestand de snelste oplossing. Om daarmee door te kunnen blijven gaan worden steeds drastischer stappen genomen. De maatschappelijke gevolgen zijn naar mijn mening in meerderheid niet positief, integendeel. De zekerheid van een vast inkomen wordt immers vervangen door blijvende onzekerheid die stress en tal van andere problemen kan veroorzaken. Blijvend worden dan voor de betrokkene de bange vragen: hoe lang red ik het nog, hoe lang kan ik de woonlasten nog opbrengen en hoe red ik het over vijf of tien jaar? Onderzoek van uitzendbureaus heeft uitgewezen dat uitzendwerk en andere vormen van flexibel werk vooral worden gewaardeerd door jongeren tot ongeveer vijfentwintig jaar. Daarna neemt het af. Mensen boven de dertig willen in grote meerderheid een vaste baan. Dit is volstrekt logisch: zolang men geen gezin heeft, kan men de lasten die men heeft makkelijker aanpassen aan de inkomsten en andersom, onder andere omdat men gemakkelijker kan verhuizen. Als men eenmaal een gezin heeft gaat dat niet meer. Dan zijn vast werk en vaste inkomsten gewoon nodig. Maar, als je geen vast werk kunt krijgen en dus aangewezen bent op tijdelijk werk of deeltijdwerk, al of niet laagbetaald of zelfs zwart, hoe kom je dan aan een vast minimuminkomen? Als je geen partner hebt die een voldoende inkomen heeft, zal het antwoord meestal zijn: dan kom je in de Bijstand. Maar die Bijstand, ook in de nieuwe vorm, is een armoedeval. Ook al mag je wat bijverdienen, je kunt niet uit de armoedeval komen. En vermogen kun je niet opbouwen. Bij een klein spaarbedrag - achttien duizend gulden - vervalt al je recht op Bijstand. Stel je bent vijfentwintig en je hebt nog nooit in een vaste baan gewerkt. Je bent niet in de Bijstand, want je hebt van thuis wat vermogen meegekregen. Hoe moet je dan de toekomst aanpakken? Slaag je er ondanks talloze situaties niet in om een vaste baan te bemachtigen voor je dertigste, dan moet je er ernstig rekening mee houden dat je de rest van je leven bent aangewezen op tijdelijk ofwel flexibel werk. Dat wordt dus voorgeprogrammeerde armoede op termijn. Niemand van de overheid zal je dat recht in je gezicht durven vertellen, vandaar dat ik het maar doe. Een van de belangrijkste vragen die dan opkomen is: "Is het op deze manier verantwoord een gezin te stichten?" Een leven lang bijstand is mijns inziens mensonwaardig. De bijstand is daar trouwens ook niet voor bedoeld. Ik ben een voorstander van een heel andere oplossing, namelijk het basisinkomen (BI). Er zijn tientallen varianten van het basisinkomenmodel in omloop. Ik ben voorstander van de variant inhoudende dat iedereen die geen vast inkomen heeft dat voldoende oplevert en die ook geen partner heeft die dat wel heeft, een maandelijkse uitbetaling van een basisinkomen krijgt. Per persoon op het niveau van de AOW, dus ongeveer twaalfhonderd gulden per maand. Die twaalfhonderd gulden bestaat uit achthonderd gulden persoonlijk basisinkomen en vierhonderd woonkostenvergoeding. Een stel krijgt dan: 2 x f 800,- + f 400,- is f 2.000,- netto per maand. Dat is meer dan de Bijstand, maar van de Bijstand is dan ook niet normaal te leven. Verder is dit bedrag zodanig hoog dat er ook geen apart huursubsidiesysteem meer nodig is. Die hele bureaucratische discriminatie-instelling kan dan ook worden opgedoekt. Het niet hebben van vast werk dat voldoende oplevert is het enige criterium om een basisinkomen te ontvangen. Of liever: vast inkomen. Alle vormen van (vast) inkomen tellen mee, dus ook inkomen uit vermogen, dividenden, inkomsten uit onderhuur, etc. Er is géén sollicitatieplicht; de realiteit is immers, dat er bij lange na niet genoeg betaald werk is voor iedereen. Iedereen krijgt het recht maandelijks te verdienen tot bijvoorbeeld f 250,- netto per maand, zonder dat daarvan iets hoeft te worden afgegeven. Van het meerdere dat men verdient moet men steeds de helft teruggeven, net zolang tot men het hele basisinkomen heeft betaald. Dat geldt per persoon, maar ook per stel. Alles wordt verrekend in gemiddelden per maand en op basis van een heel jaar. Voor alle duidelijkheid: de regeling wordt uitgevoerd door de Sociale Dienst in samenwerking met de Belastingdienst. Alle inkomens moeten per maand worden opgegeven. Bij gegrond vermoeden van het verzwijgen van inkomsten kan er een korting worden toegepast. Ik hen er geen voorstander van om een basisinkomen toe te kennen aan iedereen. Niet alleen is dat onbetaalbaar, maar het geeft ook veel te veel bureaucratie. Het is mijns inziens nadrukkelijk de bedoeling dat het basisinkomen een vangnet is voor mensen die het op eigen kracht niet redden, ongeacht wat daarvan de diepere oorzaken zijn. Het is de bedoeling dat het basisinkomen het gehele huidige systeem van uitkeringen gaat vervangen. Het huidige stelsel is discriminerend, sociaal onrechtvaardig en economisch contraproductief. Het basisinkomen moet alle uitkeringen gaan vervangen, dus ook de AOW. De AOW is gebaseerd op de veronderstelling dat mensen blijven werken tot hun vijfenzestigste jaar, maar dat is allang geschiedenis. Nog maar twintig procent werkt tot hun vijfenzestigste en dat percentage daalt. De grens van vijfenzestig jaar is eigenlijk onzin en de conclusie is dan ook: schaf die grens en de aparte AOW af. Geef iedereen zonder voldoende eigen inkomsten, met het basisinkomen een aanvulling. Pensioenen zijn hier ook eigen inkomsten. Iedereen krijgt dan een aanvulling tot hetzelfde niveau. De discriminatie tussen vijfenzestigplussers met en zonder pensioen is dan ook uit de wereld. Wanneer het basisinkomen wordt ingevoerd kan het wettelijk minimumloon ook worden afgeschaft. Immers, wat werkenden te weinig verdienen wordt via het basisinkomen aangevuld. Iedereen kan zijn woon- en andere lasten blijven betalen zolang als nodig is. Geen angst meer voor de toekomst. De hoogte van het basisinkomen staat los van minimumloon. Dit handhaven heeft dan ook geen zin meer. De eigenlijke oorzaak van de massawerkloosheid de belasting op menselijke arbeid. In een tijd dat steeds meer werk wordt uitgevoerd door machines en apparaten, waarbij op dat werk geen enkele belasting wordt geheven, is het gewoon onzin belasting te blijven heffen op arbeid die door mensen wordt verricht. De hele loonheffing dient zondermeer te worden afgeschaft evenals de andere heffingen op loon. Deze heffingen dienen te worden vervangen door een heffing op kapitaal dat is geïnvesteerd in machines, apparaten, computers, robots en installaties. Het totaal van deze heffing dient het wegvallen van de huidige heffingen op het loon te compenseren. Het is mijns inziens onverstandig om het wegvallen van de loonheffingen te laten compenseren door nog meer belasting op consumptie: niet alleen hebben wel al een BTW (Bijzonder Tragische Waanzin) maar ook de ongebreidelde stijging van allerlei gemeentelijke heffingen drukt al de consumptie. Als de loonheffing verdwijnt terwijl de nettolonen intact blijven, kunnen alle brutolonen met circa eer derde naar beneden. Ofwel: elke Organisatie kan dat met een gelijkblijvend budget éénderde meer personeel aannemen. Dat geldt voor overheidsorganisaties, zoals ziekenhuizen, de thuiszorg en de politie. En tal van soorten handarbeid wordt dan weer gewoon betaalbaar. Het basisinkomen geldt voor iedereen vanaf achttien jaar. Wat men met dat geld doet, wordt overgelaten aan een ieders wensen. Men kan er bijvoorbeeld van gaan studeren. f 1200,- per maand is meer dan de huidige studiefinanciering. Die kan dan ook helemaal worden opgedoekt. En studieschuld opbouwen ook niet meer nodig. Martin Schenkels is publicist en baanloze